Productiefonds

Martin Reints: nieuwe vertalingen op Poetry International Web (PIW)

2011-11-02T13:19:33Z

Het Nederlandse novembernummer van Poetry International Web is gewijd aan Martin Reints.

Zijn dichterspagina bevat nu 16 gedichten in het Nederlands en in Engelse vertaling door John Irons, bio- en bibliografische informatie, handige links en een interview door Marjoleine de Vos, vertaald door John Irons.

]]> Links

Beijing International Bookfair 2011

2011-08-24T05:50:56Z

Nederland is dit jaar gastland op de Beijing Bookfair, een van de grootste boekenbeurzen ter wereld. Op de 1.500 vierkante meter grote Nederlandse stand en op andere locaties in de stad vindt een programma plaats waarin de meer dan 20 meereizende auteurs, musici, illustratoren en ontwerpers zullen optreden. Van elk van de Nederlandse auteurs zal nieuw werk in het Chinees beschikbaar zijn. Een volledig overzicht is te vinden op de Chinees-Engelstalige site die het Letterenfonds inrichtte voor deze grote presentatie van Nederlandse cultuur: www.helanwenxue.org.

Abu Dhabi Bookfair maart 2011

2011-03-29T09:09:41Z

Terwijl door NAVO en “geallieerden” de afgelopen week de no fly-zone boven Libië werd geïnstalleerd, vond in Abu Dhabi de jaarlijkse boekenbeurs plaats. Uitgevers uit de gehele Arabische boekenwereld konden elkaar daar treffen nadat de afgelopen maanden de boekenbeurzen van Tunis en Caïro geen doorgang konden vinden. De volksoproeren in zowel Tunesië als Egypte en de onzekere politieke situatie maakten het onmogelijk de veiligheid van met name buitenlandse gasten te garanderen. Bittere noodzaak dus voor veel uitgevers dat de Abu Dhabi Bookfair nu wel plaatsvond, want vanwege de ondermaatse distributie in de Arabische wereld zijn zij bijna volledig aangewezen op boekenbeurzen om hun boeken aan de man te brengen.

]]> De Abu Dhabi Bookfair is een opmerkelijk moderne beurs, gesitueerd aan de rand van de stad niet ver van het Formule 1-racecircuit, niet ver van de ambassadewijken. Eigenlijk is alles modern aan Abu Dhabi waar de oudste huizen van rond 1900 dateren. Na de vondst van olie vestigden zich hier niet alleen de emirati die algauw over een bijna onbeperkt fortuin beschikten, maar ook tal van westerse zakenlieden op zoek naar contracten.

Sinds een aantal jaren oriënteren de sjeiks zich op een toekomst na de olie. De opleiding van de bevolking is daartoe de sleutel. Om die reden sluiten zij allianties met toonaangevende universiteiten als de Sorbonne en met musea als het Guggenheim en het Louvre. Bedoeling is dat over een aantal jaren mensen naar Abu Dhabi komen om daar kunstschatten te kunnen bewonderen. De bevolking moet toegang krijgen tot de hoogste opleidingen (daarbij gaat het nadrukkelijk om de eigen bevolking, niet om de miljoenen Maleisiërs, Filippino’s, Nepalezen, Indiërs en Pakistani die feitelijk al het werk verrichten). Om die reden werd ook de Frankfurter Buchmesse nu vijf jaar geleden gevraagd mee te helpen aan de opzet van een grote, moderne, internationale boekenbeurs in Abu Dhabi. Streven was onmiddellijk de grootste en invloedrijkste beurs van de Arabische wereld te zijn, internationale spelers aan te trekken, kennis op te doen om die over de regio te verspreiden, en vooral ook een systeem van distributie op te zetten waarmee de hele regio professioneel zou kunnen worden bediend.

Daarnaast stelden de sjeiks zich via programma’s om vertaling in het Arabisch te stimuleren ten doel bruggen te slaan naar het westen. Belangrijke werken uit de V.S. en Europa zouden beschikbaar moeten komen voor lezers in alle landen van de Arabische wereld. Programma’s als Kalima en Kitab werden daartoe opgezet.

Hoge doelen die natuurlijk niet zo gemakkelijk te realiseren zijn en die overigens ook met argusogen werden bezien door de landen waar het boek wel een traditie had: met name Libanon en Egypte. Denken die woestijnbewoners (de emirati) werkelijk onze bevolkingen op te stoten, achten ze zich werkelijk in staat het boek beter te verspreiden, bibliotheken op te zetten, de verkoop via internet te bevorderen?

Zeker is dat de ambities die jaar na jaar werden herhaald op de boekenbeurs in Abu Dhabi hun invloed niet hebben gemist. Juist in de klassieke boekenlanden is er momenteel een enorme activiteit om moderne systemen te ontwerpen om boeken te verspreiden, koopmansgeest en intellectuele nieuwsgierigheid gaan daarbij hand in hand. In veel landen in de regio wordt er geroepen om programma’s voor leesbevordering, voor bibliotheekvorming, voor het recht te gaan studeren, voor het recht om een gevolgde studie ook in de praktijk te kunnen brengen. De opstanden die wij vanuit het westen waarnemen houden daarmee verband, en het was bijzonder om in Abu Dhabi te kunnen praten met mensen uit al die landen die nu in het nieuws zijn. Het gaf ons een geweldige kijk achter de schermen, en een veel beter idee dan hier in de kranten wordt gegeven van de complexiteit van de situatie in veel landen. Ja, zoals eerder werd gesproken over een Praagse Lente, heeft men in een aantal landen in de regio dat gevoel van lente. Dit jaargetijde geeft hoop en verwachting, maar ook angst en onzekerheid. Want of de lente doorzet, is allerminst zeker.

We waren dit jaar met zijn drieën gegaan: Agnes Vogt (kinder- en jeugdliteratuur) en Maarten Valken (non fictie) en ik. Veel uitgevers die wij spraken waren direct verbonden met bewegingen in hun land die op de bres staan voor meer vrijheid, sommigen gingen zelf regelmatig de straat op met slogans en leuzen. Tegelijkertijd stelden zij ook grenzen aan het oproer: hun landen moeten wel geregeerd worden om chaos te voorkomen. Democratie vestig je niet zonder de intellectuele vorming van de bevolking, en voor een georganiseerde staat zal men noodgedwongen wel moeten teruggrijpen op een deel van de bureaucratie die jarenlang de regimes ondersteunde. Realistisch oproer, dat was feitelijk wat veel uitgevers predikten, de enige manier om overname door religieuze bewegingen tegen te gaan en de bevolking werkelijk te dienen op de weg naar boven. En vanzelfsprekend willen zij daar met hun boeken aan meewerken.

In dat gistende klimaat hebben wij de afgelopen week gewerkt. Na vier jaar van steeds intensiever contact met de belangrijkste uitgevers uit Libanon, Egypte, Marokko en Algerije, en een bezoek dat een groot aantal uitgevers verleden jaar aan Nederland bracht, leidde dat tot prachtige resultaten.

Wederom presenteerden wij een brochure in het Arabisch met Nederlandse fictie, non fictie, kinder- en jeugdboeken en poëzie. We voerden gesprekken met een twintigtal uitgevers en ondertekenden een dertigtal Letters of Intent met uitgevers geïnteresseerd in boeken uit onze brochure. Die Letters of Intent zijn voor uitgevers uit de regio van heel groot belang. Lukt het hen om daadwerkelijk een contract af te sluiten met de Nederlandse uitgever voor het boek in kwestie dan ontvangen ze uit het programma Kitab het bedrag van 1.000 dollar als bijdrage om het boek te produceren. Vanuit het Letterenfonds kunnen wij vervolgens ook een bijdrage leveren met de bedoeling de kwaliteit van zowel vertaling als uitgave te bevorderen.

Concreet was er grote belangstelling voor de volgende werken:
Benali - Bruiloft aan zee (fictie)
Bernlef - Hersenschimmen (fictie)
Bordewijk Karakter (fictie)
Brink, van den Over het water (fictie)
Dis, van De wandelaar (fictie)
Draaisma Ontregelde geesten (non fictie)
Dros Bijna jarig (kinderboek)
Gaastra De geschiedenis van de VOC (non fictie)
Hagen Jij bent de liefste (kinderboek)
Japin Het schitterend gebrek (fictie)
Japin De witte met het zwarte hart (fictie)
Kraan Verhalen van de boze heks (kinderboek)
Krabbé De renner (non fictie)
Krabbé Het gouden ei (fictie)
Laurentien van Oranje Mr. Finney (kinderboek)
Mak Amsterdam (non fictie)
Moor, de Kreutzersonate (fictie)
Mulisch Het stenen bruidsbed (fictie)
Posthuma Rintje en zijn vrienden (kinderboek)
Posthuma Rintje maakt muziek (kinderboek)
Posthuma Rintje ruikt avontuur (kinderboek)
Posthuma Waar is Rintje? (kinderboek)
Rosenboom Spitzen (fictie)

Nu is het echter zaak om de verbindingen te leggen tussen de uitgevers uit de regio en de Nederlandse uitgevers om zo spoedig mogelijk contracten af te sluiten. Het Nederlands Letterenfonds zal de komende week de weg plaveien om die verbindingen te realiseren. Voor informatie over de kwaliteit van de betrokken uitgevers in de regio kunnen Nederlandse uitgevers altijd bij ons terecht, zo ook als het gaat om een indicatie van rechten die kunnen worden verlangd.

Met alle bewegingen die nu gaande zijn in de regio acht het Letterenfonds het van des te groter belang om de uitwisseling van ideeën en kennis te bevorderen. Het boek is daarvoor nog altijd het beste instrument. Nederlandse auteurs zullen graag ook met eigen ogen kennis willen nemen van wat zich in de regio afspeelt. Wat zou er mooier zijn dan dat hun werk daar wellicht ook een kleine rol in kan spelen?

Henk Pröpper

Eline Vere op longlist Best Translated Book Awards

2011-02-08T11:44:44Z

De Engelse vertaling van Eline Vere, vertaald door Ina Rilke en uitgegeven door Archipelago, is een van de 25 titels die kans maken op de Best Translated Book Awards. Deze prijs wordt ieder jaar door Three Percent toegekend aan de beste in het Engels vertaalde roman die het afgelopen jaar is verschenen. Three Percent is een initiatief van Chad Post en de universiteit van Rochester om aandacht te vragen voor het lage percentage vertaalde literatuur op de Amerikaanse boekenmarkt. In de aanloop naar de uitreiking van de prijs wordt iedere dag op de site een van de titels op de lijst aangeprezen.

Vertaling van Toon Tellegen bekroond met Marsh Award

2011-01-21T13:41:04Z

PERSBERICHT - De ‘Marsh Award for Children’s Literature in Translation’ is gisterenavond toegekend aan Letters to Anyone and Everyone, de Engelse vertaling van Brieven aan niemand anders van Toon Tellegen. Vertaler Martin Cleaver ontving de prijs, een geldbedrag van £2000 (ruim 2.300 euro), tijdens een feestelijke bijeenkomst in Londen.

]]> De Marsh Award is een tweejaarlijkse prijs voor het beste in het Engels vertaalde literaire kinderboek. De prijs is in 1996 ingesteld om aandacht te vragen voor het feit dat minder dan 3% van de Engelse kinder- en jeugdboeken vertaalde boeken zijn. Het is voor het eerst dat een titel van een Nederlandse auteur de prijs wint.

Naast het boek van Toon Tellegen waren deze drie titels genomineerd voor de prijs: The Pasta Detectives van Andreas Steinhöfel, uit het Duits vertaald door Chantal Wright (The Chicken House, 2010); No and Me van Delphine de Vigan, uit het Frans vertaald door George Miller (Bloomsbury Publishing, 2010) en David’s Story van Stig Dalager, uit het Deens vertaald door Frances Østerfelt & Cheryl Robson (Aurora Metro Publications, 2010).

Letters to Anyone and Everyone is uitgegeven door Boxer Books en geïllustreerd door Jessica Ahlberg. De uitgave is tot stand gekomen met ondersteuning van het Nederlands Letterenfonds, dat zich onder meer inzet voor de vertaling van Nederlandse literatuur in het buitenland.

Meer informatie

De Engelse editie/vertaler Martin Cleaver en illustratrice Jessica Ahlberg:
Boxer Books, contactpersoon David Bennett, tel: 00-44-20-7017 8980, e-mail: db@boxerbooks.com
De Nederlandse editie/Toon Tellegen:
Em. Querido’s Uitgeverij, contactpersoon Jeanine Graaff, tel: 020- 551 12 62, e-mail: j.graaff@querido.nl
Marsh Award:
The English Speaking Union, contactpersoon Kate McCulloch, tel: 00-44-20-75291568, e-mail: katm@esu.org
Vertaalde kinder- en jeugdliteratuur:
Nederlands Letterenfonds, contactpersoon Agnes Vogt, tel: 020-620 62 61, e-mail: a.vogt@nlpvf.nl

Verhuisbericht

2011-01-17T11:51:37Z

We gaan verhuizen! Daarom zijn alle vestigingen van het Nederlands Letterenfonds gesloten van woensdag 16 tot en met maandag 21 februari 2011. Vanaf dinsdag 22 februari hopen we weer - enigszins ingericht en online - al uw vragen te kunnen beantwoorden. U vindt ons vanaf 22 februari op:

Nieuwe Prinsengracht 89
1018 VR Amsterdam

Postbus 16588
1001 RB Amsterdam

t +31 (0)20 520 73 00
f +31 (0)20 520 73 99

m post@letterenfonds.nl
www.letterenfonds.nl

Vertaler Tellegen genomineerd voor Marsh Award

2011-01-03T11:28:24Z

Martin Cleaver is met Letters to Anyone and Everyone, zijn vertaling van Brieven aan niemand anders van Toon Tellegen (verschenen bij Boxer Books), genomineerd voor de Marsh Award. Deze tweejaarlijkse prijs bekroont het beste kinder- en jeugdboek dat in vertaling is verschenen. De winnende vertaler ontvangt een bedrag van £ 2000.

Hermans, Bernlef en Mulisch favoriet in Tjechië

2010-12-27T10:10:28Z

Onze correspondent, vertaalster Madla de Bruin meldt ons dat de romans van Hermans, Mulisch en Bernlef het goed doen bij de Tsjechische lezer. In de jaarlijkse enquête van het dagblad Lidové noviny (deze keer onder 228 respondenten, max. 3 titels per persoon) werden deze titels genoemd:

W. F. Hermans: De donkere kamer van Damokles (Temná komora Damoklova, vert. Magda de Bruin-Hüblová, verschenen bij Host) - 5 keer
Harry Mulisch: De ontdekking van de hemel (Objevení nebe, vert. Veronika Havlíková, verschenen bij Odeon) - 3 keer
Bernlef: Hersenschimmen (Vyhasínání mozku Martina Kleina, vert. Olga Krijtová, verschenen bij Za tratí) - 2 keer.

Het weekblad Respekt nam De donkere kamer van Damokles op in een lijstje van 12 ‘niet te missen’ titels van het afgelopen jaar.

The Storm in Kirkus top 25

2010-12-20T08:13:26Z

Het gezaghebbende tijdschrift Kirkus Reviews heeft de Engelse vertaling van De verdronkene van Margriet de Moor opgenomen in haar lijstje van de 25 beste fictietitels van 2010. De roman verscheen in 2010 onder de naam The Storm bij Knopf en werd vertaald door Carol Brown Janeway. De Moor krijgt lof toegezwaaid voor haar compositie: “It’s hard to resist using the word “symphonic” to describe this exquisitely composed, piercingly moving story. De Moor continues to scale increasingly impressive heights.” Vertaalster Janeway deelt in de eer: “Janeway’s pristine translation.”

]]> Meer informatie

Kirkus Reviews

Joris Luyendijk wint Franse prijs

2010-12-03T14:46:47Z

Joris Luyendijk heeft de Prix des Assises du Journalisme 2010 voor zijn boek Des hommes comme les autres (uitgegeven door Editions Nevicata, vertaald door Gerald de Hemptinne). Deze prijs wordt toegekend aan het beste boek van het jaar over journalisme. De prijs gaat voor het eerst naar een niet-franse auteur en niet-franse uitgever; Nevicata is gevestigd in Brussel.

Arabische uitgevers in Spui 25

2010-11-11T11:28:35Z

Het Nederlands Letterenfonds heeft, samen met de Frankfurter Buchmesse, acht Arabische uitgevers uitgenodigd voor een oriënterend bezoek naar Nederland en Duitsland. Deze groep uitgevers gaat in Nederland een tweedaags programma volgen, waarin allerlei aspecten van het Nederlandse boekenvak aan bod komen.

]]> Er is ook ruimte gemaakt voor een ‘pitch the book’-onderdeel. De Arabische uitgevers zullen dan een hier te lande nog niet uitgegeven titel presenteren voor een aantal Nederlandse boekenvakkers en andere belangstellenden - en vice versa.

‘Pitch the book’ vindt plaats in Spui 25 op dinsdagmorgen 16 november 2010 van tien tot twaalf. Deze bijeenkomst is vrij toegankelijk.

In memoriam (1927-2010)

2010-11-05T15:03:01Z

Harry Mulisch werd in 1927 geboren in Haarlem. In zijn afkomst zit de grote tragedie van de twintigste eeuw verborgen: ‘Ik ben de Tweede Wereldoorlog,’ zei Mulisch over zichzelf. Zijn vader was van Oostenrijks-Hongaarse afkomst, zijn moeder een Duitstalige jood, geboren in Antwerpen.

Foto: Roy Tee

In de oorlog collaboreerde zijn vader met de Duitse onderdrukkers. Hij hield zijn zoon en ex-vrouw uit handen van de Gestapo. Mulisch groeide op bij zijn vader en de huishoudster, Frieda. Na de oorlog vertrok zijn moeder naar de Verenigde Staten.

]]> Mulisch maakte zijn middelbare school niet af. ‘Ik wist te veel,’ zei hij daarover. Hij is een echte autodidact en heeft zich een encyclopedische kennis over allerlei wetenschappen verworven. Tegelijk zette hij zijn (roman)werkelijkheid zonder scrupules naar zijn hand. Toen bij de redactie van De ontdekking van de hemel een redacteur hem erop wees dat hij zijn personages uit laat stappen bij ‘station Westerbork’ terwijl er geen station ís in Westerbork, zei hij dat er wél een station was, namelijk in de roman, waardoor het vanzelf waar was.

Dat de Tweede Wereldoorlog zijn grote inspiratiebron was bleek al uit De zaak ‘40 - ‘61 (1962), een journalistiek boek over het proces, in 1961 in Israël, tegen Eichmann, een van de belangrijkste handlangers van Hitler. Ook in de romans De Aanslag (1982) en De verteller (1970) is de oorlog alomtegenwoordig. De Aanslag is het verhaal van een vergeldingsactie door de Duitsers voor een aanslag door het verzet. Het werd zijn bestverkochte boek: 700.000 exemplaren in Nederland en België. Het boek staat vaak op leeslijsten van scholieren. Het werd vertaald in 29 talen.

In 1951 stuurde hij zijn manuscript archibald strohalm in voor de Reina Prinsen Geerligsprijs, een prijs voor auteurs ‘onder de 24 jaar’. Hij won, en daarmee begon zijn schrijverschap definitief. In de jaren zestig werd hij politiek steeds geëngageerder. Hij demonstreerde tegen de oorlog in Vietnam. Met onder meer Reinbert de Leeuw, Louis Andriessen en Hugo Claus schreef hij in 1969 Reconstructie, een opera over Che Guevara. Mulisch stelde zich op achter Fidel Castro, president van Cuba. Begin 2010 erkende hij op televisie dat hij in zijn hart nog steeds achter Castro staat.

In Twee vrouwen (1975) toonde Mulisch zich een schrijver die inging op maatschappelijke thema’s. Twee vrouwen gaan een lesbische verhouding met elkaar aan; de ene blijkt tegelijk haar kinderwens te vervullen door de relatie met haar ex aan te houden. De grote roman De ontdekking van de hemel werd wel zijn magnum opus genoemd; hierin lijken alle thema’s uit zijn leven en werk een rol te spelen: liefde, wetenschap, politiek, vriendschap, de oorlog, filosofie en kunst. Het is ook de tegenhanger van zijn minst bekende boek, De compositie van de wereld (1980), dat bedoeld was Mulisch’ filosofische wereldbeeld naar buiten te brengen.

Harry Mulisch is veelvuldig bekroond, onder meer met de P.C. Hooftprijs voor zijn gehele oeuvre (1977), De Librisprijs voor De procedure (1999) en de Prijs der Nederlandse Letteren (1995). De verfilming door Fonds Rademakers van De aanslag won in 1986 een Oscar. Jeroen Krabbé verfilmde in 2001 The discovery of heaven.

Zijn werk is in meer dan 30 talen vertaald. Voor een volledige lijst: zie onder. Tot zijn belangrijkste buitenlandse uitgevers behoren de Franse uitgeverijen Gallimard en Actes Sud, het Duitse Carl Hanser Verlag, de Engels/Amerikaanse uitgeverij Penguin en de Spaanse uitgeverij Tusquets. Mulisch was jarenlang tevergeefs in de race voor de Nobelprijs. Het Franse Ministerie van Cultuur benoemde hem in 2001 tot Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres. Mulisch werd ook onderscheiden met het Kruis van Verdienste eerste klasse in de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland (2003), de Italiaanse Premio Flaiano Internationale literatuurprijs in 2003 en Premio Nonino in 2007.

Zijn boeken werden vaak zeer goed ontvangen in het buitenland

In Duitsland heeft het werk van Mulisch grote invloed gehad op de manier waarop het oorlogsverleden werd verwerkt. Zijn dood heeft tot veel reacties geleid. De Frankfurter Allgemeine Zeitung schreef dat Harry Mulisch de Nederlandse literatuur ‘een klassieker van de wereldliteratuur’ heeft geschonken. In de New York Times werd Harry Mulisch geëerd als ‘an enormously influential figure in the Netherlands and (…) abroad’.

Zijn boeken werden vaak zeer goed ontvangen in het buitenland. Zo werd in de Amerikaanse pers Mulisch na het verschijnen van de vertaling van De ontdekking van de hemel vergeleken met Homerus, Dante en Goethe. Zelf gebruikte Mulisch graag de vergelijking met Thomas Mann. Mulisch heeft veel opgetreden op festivals en literaire podia in het buitenland, vaak op uitnodiging van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds, een van de voorlopers van het Nederlands Letterenfonds. Zo trad hij onder meer op in Kopenhagen, in gesprek met Jens Christian Grondahl, in Boedapest met Péter Esterházy en in Londen met de Albanese schrijver Ismail Kadare. Harry Mulisch was een grote naam op het Europese schrijverspodium.

Harry Mulisch laat drie kinderen achter, zijn dochters Anna en Frieda, uit zijn huwelijk met Sjoerdje Woudenberg, en zijn zoon Menzo, uit zijn verbintenis met Kitty Saal.

Het Nederlands Letterenfonds gedenkt Harry Mulisch als een groot schrijver, die veel heeft betekend en nog zal betekenen voor de Nederlandse literatuur en de wereldliteratuur. Hij is van grote invloed geweest op veel jongere schrijvers, die zijn levensopvatting en literaire inzicht ter harte hebben genomen. In internationaal perspectief is de betekenis van Mulisch ook indrukwekkend. De belangstelling voor de Nederlandse literatuur in het buitenland was nooit zo groot geweest zonder het succes van De aanslag, De ontdekking van de hemel en De procedure. Harry Mulisch blijft in onze herinnering en het Nederlands Letterenfonds zal zich beijveren zijn werk in het Nederlands en in vele vertalingen levend te houden.

Mulisch vertaald

In memoriam Harry Mulisch (1927-2010)

2010-11-05T13:24:32Z

Harry Mulisch, een van de grootste schrijvers van Nederland en een internationale auteur van formaat, is zaterdag 30 oktober in zijn woonplaats Amsterdam overleden. Het Nederlands Letterenfonds gedenkt een groot schrijver, indrukwekkende persoon en literaire vriend. Het in memoriam werd geschreven door Maria Vlaar, vertalers Philippe Noble, Laura Pignatti, Gregor Seferens en Paul Vincent en uitgevers Cristoph Buchwald, Claus Clausen en Jean Mattern vulden dit aan met hun persoonlijke herinneringen aan de auteur. lees verder

'Wie hätte Thomas Mann das gemacht?'

2010-11-05T12:29:12Z

‘De Duitse lezers zijn allemaal filosofen, dus laat weten, als je in De ontdekking van de hemel iets onfilosofisch lijkt’. De vakmanschappelijke blik op het eigen manuscript en werk, dat was voor Harry de enige professionele houding als schrijver, en hij vroeg het ook van zijn redacteur. ‘Wie hätte Thomas Mann das gemacht?’, vroeg hij in moeilijke gevallen. Het ging hem nooit om de-schrijver-heeft-altijd-gelijk, het ging niet om hemzelf, het enige wat telde, was zijn nieuwe boek. Het moest het best mogelijke worden, ook in de vertaling.

]]> De Duitse vertaling van De Ontdekking verschilt hier en daar in details met het Nederlandse origineel. Als de voorstellen beter waren voor de consistentie en dramaturgische logica van het verhaal - ‘dan gaan wij het veranderen, toch?’ Jij bent ‘meine deutsche Stimme’ (zoals hij later in mijn exemplaar van De Ontdekking schreef), zei hij en rekende erop, dat deze deutsche Stimme het best mogelijk bereikbare resultaat leverde. Toen wij naast elkaar zaten en door Die Entdeckung des Himmels heen gingen, was er bij 98 procent van de voorgestelde veranderingen geen uitleg nodig, Harry begreep het meteen. En hij verbaasde mij altijd weer met de precisie waarmee hij in het Duits kon denken. Ik ben er niet dommer van geworden.

Christoph Buchwald heeft Harry Mulisch voor Duitsland ontdekt en was bij uitgeverij Hanser in München zijn redacteur van 1986 (*Das Attentat*) tot en met 1993 (*Die Entdeckung des Himmels*). Als uitgever bij Cossee publiceerde hij *De hond en de Duitse ziel. Harry Mulisch in gesprek met Christoph Buchwald* (2002).

De waarheid van de roman

2010-11-05T12:22:39Z

Harry Mulisch had de naam hooghartig te zijn, maar zo herinner ik me hem helemaal niet. Ik herinner me hem als een weliswaar afstandelijk, maar op een ouderwetse manier welopgevoed en charmant iemand. En vooral: goedgehumeurd. Ik leerde hem in 1984 kennen en we hadden tot het begin van de jaren tweeduizend - sporadisch - contact met elkaar.

]]> Begin 1984 had ik De aanslag vertaald, maar dat werd niet de aanleiding tot onze ontmoeting; na een openbare discussie in Den Haag waar hij en Cees Nooteboom aan hadden deelgenomen (en waarin ik een bescheiden rol speelde) had Cees ons allebei mee uit eten genomen. Vanaf dat moment zagen we elkaar af en toe, als hij in Parijs kwam voor een lezing of een boekpresentatie, of als ik om vergelijkbare redenen in Amsterdam moest zijn. Eigenlijk was het een puur professioneel contact, ik behoorde op geen enkele manier tot zijn vriendenkring, en toch leek het juist niet zo. Ik wist dat hij niet bijster geïnteresseerd was in vertaalproblemen en in vertalingen van zijn werk in het algemeen en ik probeerde hem daar dus niet mee te vervelen. Ik herinner me zelfs een lunch in Parijs, het moet in 1986 of ‘87 zijn geweest, waar we het gepresteerd hebben het niet één keer over boeken te hebben, maar des te meer over kleren, schoenen, kleding- en schoenenzaken. Hij was (tamelijk onhollands) een echte dandy met een gedurfde en excentieke smaak, en dat mocht ik wel.

Toen Isabelle Rosselin en ik De ontdekking van de hemel vertaalden stonden we op een gegeven moment wél voor onopgeloste vertaalproblemen en moesten we de auteur wél raadplegen, daar kwamen we niet onderuit. Ik woonde toen nog in Amsterdam en maakte een afspraak met Mulisch. Het was welgeteld de tweede keer dat ik bij hem thuis kwam, maar de eerste keer dat ik in zijn studeerkamer binnengelaten werd. Het maakte een enorme indruk: obelisken, prenten van Piranesi, architectuurtekeningen, een foto van Jan Hein Donner, het hele decor, nee, het universum van De ontdekking keek vanuit de muren naar me (of op me neer). Ik had een lijstje met vragen opgesteld die voornamelijk betrekking hadden op cultuurgebonden problemen; hij beantwoordde die vragen geduldig en met grote precisie. Ik herinner me dat we op een bepaald moment in een discussie verwikkeld raakten over een passage waarin Onno in het ziekenhuis wacht en op televisie toevallig de toespraak ziet, waarmee De Gaulle een einde maakte aan de ‘mei-revolutie’ van ‘68. Onmogelijk, zei ik tegen Mulisch: de televisie staakte toen nog een bracht geen beelden van die toespraak over, die was alleen op de radio te volgen. Maar we besloten toen dat de ‘waarheid van de roman’ de historische waarheid ver overtrof en dat ook in de Franse vertaling De Gaulle op het televisiescherm moest verschijnen.

Anderen kunnen beter dan ik het werk van Mulisch analyseren. Wat ik daarin vooral bewonder is zijn capaciteit om diepzinnige, in de grond metafisieke vraagstukken te verbinden met adembenemende verhalen. In mijn ogen zijn mede daarom Het stenen bruidsbed, De aanslag, De ontdekking van de hemel, maar ook Hoogste tijd of Siegfried, bijvoorbeeld, hoogtepunten uit de literatuur van de laatste honderd jaar. Niet uit nederlandse literatuur, uit de literatuur tout court.