De elfde editie van de Literaire Vertaaldagen vond plaats op vrijdag 11 en zaterdag 12 december 2009 in Utrecht. Thema was dit keer ‘Leren vertalen - vertalen leren: de pedagogiek van het vertalen.’ Centrale vraag daarbij was hoe het in een allengs vergrijzende vertalerswereld gesteld is met de aanwas van nieuw talent en hoe deze aanwas op een optimale manier bevorderd kan worden.
De Frankfurter Buchmesse had dit jaar enigszins te lijden onder de economische crisis die vooral Amerikaanse uitgevers tot nog grotere dan gemiddelde voorzichtigheid aanzet. Recentelijk verschenen er niettemin meer Nederlandse literaire werken in vertaling in de V.S. dan ooit. Daaronder ook onlangs de eerste Nederlandse literatuurgeschiedenis in het Engels die op 10 december a.s. in Londen in aanwezigheid van auteurs en redactie gepresenteerd zal worden: A Literary History of the Low Countries bij Camden House uit New York.
Europese uitgevers melden in Frankfurt in het algemeen een kleine daling van de omzet. In de nieuwe economieën is het boekenbedrijf daarentegen nog altijd groeiende en de nieuwsgierigheid naar literatuur en non fictie uit het westen groot.
Het NLPVF heeft daar al jarenlang op ingespeeld en de belangrijkste boekenbeurzen in Latijns-Amerika, China en de Arabische wereld bezocht met daarvoor speciaal samengestelde catalogi van Nederlandse en Vlaamse werken. In China verschenen de laatste jaren tientallen boeken uit het Nederlands; uitgevers uit Libanon, Egypte, Marokko en vooral Abu Dhabi hebben nu ook series Nederlandse werken op het programma staan, terwijl in Latijns-Amerika veel Nederlandse kinderboeken verschijnen.
De selectie van dit jaar wordt geopend met een in alle opzichten indrukwekkend boek, dat in één groot verhaal de geboorte en ontwikkeling van de Europese Unie plaatst in de context van de politieke geschiedenis van Europa. Luuk van Middelaar was één van Nederlands meest veelbelovende filosofen, toen hij tien jaar geleden met Politicide debuteerde (zie QNF 4). Sinds die tijd heeft hij directe politieke ervaring opgedaan in Brussel en Den Haag, en die vervolgens gebruikt voor het schrijven van dit standaardwerk.
Sinds vijf jaar bezoekt het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds de Beijing Bookfair, een van de toonaangevende boekenbeurzen ter wereld. Zoals alles in China is de boekenmarkt ongekend groot. Jaarlijks verschijnen er 250.000 boeken, hoe op die immense markt een plek te vinden voor de Nederlandse literatuur? Dat begint als altijd en overal met goede en heldere informatie en kennis van het uitgeefbeleid van uitgeverijen, van de literaire geschiedenis en - smaak en van literaire ontwikkelingen, daarnaast ook kennis van de demografie. Waar hebben Chinese lezers behoefte aan? Wie zijn de lezers eigenlijk? Wat zijn de genre’s die ze koesteren en waar zijn ze nieuwsgierig naar?
Van 23 tot 30 mei bracht ik een bezoek aan Suriname om contacten te leggen en aan te halen met mensen uit het literaire leven. Concrete aanleiding voor het bezoek was het kinderboekenfestival in Paramaribo, maar daarnaast heb ik ook gesproken met de medewerkers van twee samenwerkingsprojecten, Suriboek en Writers in Residence, en met andere mensen die mij iets konden vertellen over wat er op het gebied van literatuur zoal plaatsvindt in Suriname.
Zoals The Bookseller, Boekblad en vele anderen al meldden was de kinderboekenbeurs in Bologna dit jaar redelijk rustig. Een aantal Amerikaanse uitgevers was er niet, en vele, met name grotere, bedrijven verlieten de beurs een dag eerder dan in voorgaande jaren. De afsprakenschema’s waren dit jaar niet overvol, maar ‘gewoon’ vol.
Verschillende boeken werden de afgelopen week gestolen van onze stand op de boekenbeurs van Abu Dhabi - dat vonden wij verheugend aangezien het wees op serieuze belangstelling voor onze boeken. Dat de Encyclopedie van de domheid van Matthijs van Boxsel van onze stand werd ontvreemd, zagen wij als een vorm van bijzondere intelligentie, waarom wij dan ook moesten glimlachen. Wie de intelligentie bezit de domheid te willen leren kennen, een dergelijke lezer moet je koesteren. Onze missie was bij wijze van spreken geslaagd.
Op 12 en 13 december 2008 werden in Utrecht voor de tiende maal de Literaire Vertaaldagen gehouden, een lustrum dus. Thema was dit jaar: ‘De vondst’: wat was voor vertalers dé vertaalvondst uit hun loopbaan? Waarvan genieten zij na jaren nog na, of denken ze: dáárvan kreeg ik nou een tinteling in mijn vertaalhart! De in het thema gestelde vraag is in de zomer van 2008 per e-mail voorgelegd aan alle vertalers uit de bestanden van de Nederlandse en Vlaamse letterenfondsen en vertalersverenigingen. Het organisatiecomité van de Vertaaldagen heeft vervolgens 30 inzendingen opgenomen in een boekje getiteld De vondst, dat tijdens de Vertaaldagen is uitgereikt als lustrumgeschenk. Vier inzenders, Marijke Emeis, Paul Beers, Pietha de Voogd en Frans Denissen, hebben hun inzending op vrijdag 12 december voorgelezen bij wijze van entr’acte tussen de sprekers door. De kosten van het boekje De vondst zijn ruimhartig gedragen door een anonieme mecenas.
Op 19 oktober 2007, om half twee precies, overleed Jan Wolkers. Het was een week voor zijn 82ste verjaardag. Tegen zijn vrouw Karina had hij een paar dagen voor zijn dood gezegd, nadat zij hem had gevraagd of hij nog iets moest eten: ‘Zo is het genoeg.’ Daarop was hij in een diepe slaap gevallen, waaruit hij nimmer meer ontwaakte. ‘Zo is het genoeg’, het waren de laatste woorden van een begenadigd, vitaal en veelzijdig kunstenaar.
Van 24 november tot 2 december vond in de Mexicaanse stad Guadalajara de Feria Internacional del Libro plaats, waar wij voor de derde keer aanwezig waren. Het was een zeer levendige beurs met veel afspraken met uitgevers uit Mexico, Colombia, Venezuela, Argentinië, Chili, Brazilië en ook Spanje.
