De poorten van Nederland

Het jaar 2006 kenmerkt zich door voortgaande expansie in het buitenland, en versterkte aandacht voor ontwikkelingen in Nederland zelf. In steeds meer landen en talen komt de Nederlandse literatuur beschikbaar. We becijferden dat jaarlijks minimaal 500.000 buitenlandse lezers een nieuw uit het Nederlands vertaald boek in handen krijgen en lezen. Op de oude markten (de Angelsaksische, Franse en Duitse) maakt de Nederlandse literatuur nog altijd gestaag progressie – auteurs die we tot de belangrijkste van Nederland rekenen, zoals W.F. Hermans en Gerard Reve, beginnen daar nu aan betekenis te winnen.

Vertaalbeleid

Wie, zoals ik, de Franse uitgever van Gerard Reve zou hebben zien gniffelen bij het uitspreken van diens naam, weet precies waarom het zulk mooi en belangrijk werk is de Nederlandse literatuur in de wereld te verspreiden, en kennis te nemen van ontwikkelingen, ideeën en smaken elders. Intussen dienen zich allerlei nieuwe markten aan, elk met eigen mechanismen en principes, met als gevolg ook een groeiende vraag naar kwalitatief hoogstaande vertalers. Het NLPVF beschouwt het nieuwe ICB-beleid ‘Koers kiezen’ (van de voormalige staatssecretarissen Van der Laan en Nicolaï) als een belangrijke stap voorwaarts, zowel vanwege de meer thematische (strategische) invulling als de mate waarin Nederland zich wil verhouden tot opkomende landen (de nieuwe landen van de Europese Unie, China, India, Brazilië, de Arabische wereld) en herkomstlanden (Marokko, Turkije). Op al deze landen concentreert het NLPVF zich al. Dit vertaalt zich in boekuitgaven en uitwisseling van schrijvers en ideeën, hetgeen de komende jaren versterkt zichtbaar zal worden. Cruciaal bij deze in onze ogen voor Nederland zo belangrijke oriëntatie op de wereld is aandacht voor het vertaalbeleid. Een gedegen opleiding literair vertalen van en naar het Nederlands bestaat niet, het beroep staat ten onrechte niet in hoog aanzien, in de meeste landen verdienen vertalers nog minder dan in Nederland. En toch behoren de vertalers tot de belangrijkste culturele bemiddelaars die er zijn. Vandaar dat het gezamenlijke boekenvak er in het manifest ‘De uitkijkpost van de literatuur’, in oktober 2006 aangeboden aan minister Van der Hoeven, een punt van maakte dat er meer oog en aandacht moet komen voor de positie van de vertalers en de mogelijkheden voor jonge mensen om dit mooie vak te gaan uitoefenen.Met het Fonds voor de Letteren en de Taalunie zal het NLPVF in 2007 met voorstellen komen om een doorgaande leerlijn voor (toekomstige) vertalers te ontwerpen.

Internationale belangstelling en gerichtheid

In 2006 werden 182 subsidies toegekend voor vertalingen van Nederlandse literatuur in het buitenland, slechts het jaar 2005 was wat dat betreft rijker. Dit jaar waren het vooral de fictie (ook klassieken) en de kinder- en jeugdliteratuur die eruit sprongen, waarbij opvalt dat Spanje zich nu echt als tweede land na Duitsland manifesteert waar het gaat om vertalingen uit het Nederlands. Van de internationale literaire manifestaties die, met steun van HGIS, door het NLPVF werden georganiseerd is met name het programma ‘Stop the Clock’ in Londen het noemen waard. De thematische invulling en de hoogwaardige internationale bezetting van dit programma maakten het zowel tot een publiek succes als intellectueel geslaagd. De komende jaren zal het NLPVF dan ook op deze weg voortgaan. Met het Fonds voor de Letteren werd in Amsterdam een tweetal plekken gecreëerd waar buitenlandse schrijvers gedurende enige tijd kunnen verblijven (Writer in Residence) - broodnodig, wil Nederland zich internationaal blijven onderscheiden als een vrijhaven. Het NLPVF hoopt dat het in 2006 opgezette Kosmopolis/Huis voor de Culturele Dialoog op dit interculturele vlak een belangrijke rol gaat vervullen: een beschaafd land kan niet ademen zonder internationale belangstelling en gerichtheid. En cultureel burgerschap kan niet in isolatie worden bevorderd.

Er werden 26 binnenlandse aanvragen gehonoreerd. Het meest opvallend is wellicht die voor de uitgave van het verzameld werk van de enigszins vergeten Nederlandse arts, psychiater en filosoof Bernard Mandeville (1670-1733). Mandeville schreef werken die destijds door alle belangrijke Europeanen werden gelezen, hetgeen opnieuw bevorderd zou moeten worden: deze teksten zijn van alle tijden.

Er is in 2006 opnieuw versterkt ingezet op de profilering van de Nederlandse literaire tijdschriften. In 2007 zal in samenwerking met het Vlaams Fonds voor de Letteren en de Taalunie een website worden gelanceerd ter promotie van de Nederlandse en Vlaamse literaire tijdschriften. Met het bestuur van de Stichting Nederlandse Literaire Klassieken en het Huygens Instituut werd gewerkt aan een plan om het literaire erfgoed voor een breder publiek, alsmede het onderwijs, beschikbaar te maken. Dit plan, dat aansluit op de aanbevelingen van de commissie-Van Oostrom, zal in de loop van 2007 worden gepresenteerd.

Vanuit het Friese viel op de uitgave van een heuse Friese literatuurgeschiedenis, Zolang de wind van de wolken waait, die Nederlanders en Friezen een fraai beeld geeft van een veel rijkere (en turbulentere) literatuur en literatuurgeschiedenis dan velen zullen vermoeden.

Samenvattend

• Jaarlijks verschijnen er ruim 400 Nederlandse literaire boeken in het buitenland. Daarvan subsidieert het NLPVF de helft.
• De afgelopen vier jaar steeg het aantal gesubsidieerde vertalingen met ruim 40%.
• De laatste jaren worden door de Nederlandse uitgevers meer mensen aangesteld die de rechten van auteurs in het buitenland behandelen en met wie de samenwerking steeds beter wordt. Dit zal de aanwas van vertalingen slechts bevorderen.
• Drie jaar geleden is er ingezet op klassieken en poëzie, naast de al goed lopende genres fictie, nonfictie en kinder- en jeugdliteratuur. Inmiddels worden onze grote dichters en romanciers in vele landen uitgegeven en als belangrijke nieuwe stemmen herkend.
• Voor onze manifestaties in het buitenland kiezen we meer en meer een thematische invulling en een internationale setting, bevredigend voor publiek en auteurs.
• De komende jaren zullen wij ons sterk maken voor een geïntegreerd vertaalbeleid, dat het belang van het vertalen als culturele daad erkent, ook het economische belang van vertalen onderkent, het beroepsperspectief van vertalers vergroot, en eenvoudigweg goede opleidingen garandeert.
• Ook zetten we ons in voor het beschikbaar komen van het Nederlandstalige literaire culturele erfgoed - de klassieken - zowel voor de algemene markt als in het onderwijs.

Ten slotte

In eigen huis werd een aanzienlijke verbouwing voltooid, noodzakelijk om een aantal nieuwe werkplekken te creëren en archieven en bibliotheek meer ruimte te geven. Ook de website werd geheel vernieuwd en aangepast aan de vragen van deze tijd. De database werd bovendien opengesteld voor het publiek, zodat uitgevers en geïnteresseerden overal ter wereld nu toegang hebben tot alle informatie die ze nodig hebben over vertaalde of te vertalen titels.

Vorig jaar eindigde ik in mijn inleiding van het jaarverslag met te zeggen dat de poorten van China voor de Nederlandse literatuur opengingen, nu wil ik ervoor pleiten dat de poorten van Nederland openblijven. Daarbij kunnen vertalers een belangrijke rol vervullen, hun werk is aan herwaardering toe. Hoe kunnen wij anders iets van het gedachtegoed van anderen begrijpen.

Henk Pröpper, Directeur

Jaarverslag

Deze tekst verscheen eerder als inleiding bij het jaarverslag 2006. Een digitale versie van het jaarverslag vindt u op onze downloads-pagina.

Gepubliceerd: 9 mei 2007 [ columns ]